Poliamoria jest jedną z form konsensualnej niemonogamii, w której możliwe jest tworzenie więcej niż jednej relacji romantycznej lub intymnej za wiedzą i zgodą osób zaangażowanych. Nie jest tym samym co zdrada, ponieważ podstawę stanowią wcześniejsze ustalenia, transparentność i możliwość wyrażenia sprzeciwu. Nie należy jej również utożsamiać z poligamią, która odnosi się przede wszystkim do pozostawania w więcej niż jednym małżeństwie. Dla jakości związków poliamorycznych szczególnie istotne są komunikacja, granice, odpowiedzialność emocjonalna i bezpieczeństwo seksualne.
Czym jest poliamoria i poligamia?
Odpowiadając na pytanie co to jest poliamoria, można określić ją jako możliwość utrzymywania wielu relacji romantycznych lub intymnych przy świadomej zgodzie wszystkich zainteresowanych osób. Poliamoria – definicja nie oznacza przy tym, że wszystkie osoby muszą pozostawać ze sobą w relacji ani że każda więź ma taki sam charakter lub stopień zaangażowania. Mieści się ona w szerszym pojęciu niemonogamii etycznej, czyli relacji, w których odstępstwo od wyłączności jest uzgodnione przez partnerów.
Poliamoria a poligamia to dwa odrębne pojęcia. Poligamia opisuje model małżeński, w którym jedna osoba ma jednocześnie więcej niż jednego małżonka. Wyróżnia się m.in. poligynię, czyli małżeństwo jednego mężczyzny z kilkoma kobietami, oraz poliandrię, w której jedna kobieta ma kilku mężów.
Poliamoria koncentruje się natomiast na relacjach i uzgodnionej wielości więzi, a nie na instytucji małżeństwa. Różni się także od części otwartych związków, w których partnerzy mogą dopuszczać kontakty seksualne z innymi osobami bez tworzenia z nimi relacji romantycznych.
Kluczowe zasady i wyzwania w relacjach poliamorycznych
Nie istnieje jeden zestaw zasad poliamorii właściwy dla wszystkich relacji. Fundamentem powinny być jednak dobrowolna zgoda oraz komunikacja w poliamorii. Każda osoba powinna wiedzieć, na jaki model relacji się zgadza i mieć możliwość ponownego omówienia wcześniejszych ustaleń.
Warto rozmawiać między innymi o:
- zakresie emocjonalnego i seksualnego zaangażowania,
- czasie przeznaczanym na poszczególne relacje,
- informowaniu o nowych partnerach,
- granicach w relacjach poliamorycznych,
- zasadach dotyczących zdrowia seksualnego,
- sposobie reagowania na zmianę potrzeb lub wycofanie zgody.
Zazdrość w poliamorii może występować tak samo jak w relacjach monogamicznych. Nie oznacza automatycznie, że dana forma związku jest niewłaściwa. Może natomiast sygnalizować potrzebę bezpieczeństwa, uwagę skierowaną na nierównowagę w relacji, obawę przed utratą partnera lub naruszenie wcześniejszych ustaleń. Pomocne są wówczas rozmowa, aktywne słuchanie i próba nazwania źródła emocji zamiast jej bagatelizowania.
Ważne jest również bezpieczeństwo seksualne w poliamorii. Większa liczba partnerów może oznaczać większą sieć potencjalnych ekspozycji na infekcje przenoszone drogą płciową. W zależności od praktyk warto wspólnie ustalić zasady stosowania prezerwatyw i innych metod barierowych oraz wykonywania badań STI. WHO podkreśla znaczenie prawidłowo stosowanych prezerwatyw oraz diagnostyki zakażeń, które często mogą przebiegać bezobjawowo.
Aspekty etyczne, prawne i społeczne
Etyka poliamorii opiera się przede wszystkim na świadomej zgodzie, uczciwości i odpowiedzialności wobec innych osób. Sama deklaracja „jesteśmy w otwartym związku” nie zastępuje rozmowy o tym, co takie ustalenie oznacza dla każdej ze stron. Rozmowa o poliamorii powinna umożliwiać również odpowiedź „nie” – bez presji, szantażu emocjonalnego czy stawiania partnera przed faktem dokonanym.
W Polsce poliamoria nie stanowi odrębnej prawnej formy związku. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje, że osoba pozostająca już w małżeństwie nie może zawrzeć kolejnego małżeństwa, dlatego poliamoryczna relacja kilku osób nie może uzyskać statusu wieloosobowego małżeństwa na gruncie polskiego prawa.
Poliamoria – aspekty prawne mogą być szczególnie istotne przy wspólnym mieszkaniu, majątku, dziedziczeniu czy sprawach rodzinnych. W takich sytuacjach prawa poszczególnych osób wynikają z konkretnych więzi prawnych, a nie z samego faktu pozostawania w relacji poliamorycznej. Przy bardziej złożonej sytuacji rodzinnej warto skorzystać z indywidualnej porady prawnej.
Jeżeli propozycja zmiany modelu relacji wywołuje silny konflikt, lęk lub trudność w określeniu własnych granic, pomocna może być konsultacja z seksuologiem lub terapeutą par. Celem nie jest przekonanie Państwa do monogamii ani poliamorii, lecz stworzenie przestrzeni do określenia, jaki model relacji jest rzeczywiście akceptowany przez wszystkie zaangażowane osoby.
