Hormony a libido pozostają ze sobą w ścisłym związku, jednak popęd seksualny nie jest regulowany przez jedną substancję. Na pożądanie wpływają jednocześnie układ hormonalny, układ nerwowy, stan zdrowia, przyjmowane leki, sen, stres oraz jakość relacji. Dlatego niski popęd seksualny nie oznacza automatycznie zaburzeń hormonalnych. Jeżeli zmiana pojawia się nagle, utrzymuje przez dłuższy czas lub towarzyszą jej inne objawy, warto poszukać przyczyny wspólnie z lekarzem.
Kluczowe hormony wpływające na popęd seksualny
Testosteron a libido to najlepiej poznana zależność, szczególnie u mężczyzn. Niedobór testosteronu może wiązać się ze spadkiem pożądania, energii oraz zaburzeniami erekcji. Sam niski wynik laboratoryjny nie wystarcza jednak do rozpoznania hipogonadyzmu – u mężczyzn diagnoza wymaga także typowych objawów oraz potwierdzenia niskiego stężenia testosteronu w powtórnym badaniu wykonanym rano.
U kobiet sytuacja jest bardziej złożona. Estrogen przede wszystkim wspiera prawidłową kondycję tkanek sromu i pochwy, ich elastyczność, ukrwienie oraz nawilżenie. Jego spadek, szczególnie w okresie menopauzy, może prowadzić do suchości i bólu podczas kontaktów seksualnych, a w konsekwencji pośrednio ograniczać zainteresowanie seksem. Nie można jednak ocenić kobiecego libido wyłącznie na podstawie stężenia testosteronu czy estrogenów.
Zależność progesteron a libido nie jest tak jednoznaczna, jak czasem przedstawia się ją w popularnych poradnikach. Pożądanie może zmieniać się w różnych fazach cyklu, podczas ciąży, po porodzie czy w okresie menopauzalnym, ale znaczenie mają równocześnie inne hormony i czynniki psychologiczne.
Istotne są również hormony tarczycy a seks. Zarówno niedoczynność, jak i nadczynność tarczycy mogą wpływać na samopoczucie, energię, nastrój i funkcjonowanie seksualne. Niedoczynność tarczycy może objawiać się m.in. znacznym zmęczeniem i obniżeniem nastroju.
Inne istotne czynniki hormonalne i ich wpływ
Podwyższona prolaktyna może obniżać libido zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Hiperprolaktynemii mogą towarzyszyć zaburzenia miesiączkowania, suchość pochwy, problemy z erekcją czy płodnością. Przyczyną może być m.in. działanie niektórych leków lub zaburzenia przysadki.
Kortyzol a libido należy rozpatrywać przede wszystkim w kontekście przewlekłego stresu. Sam kortyzol nie działa jak prosty „wyłącznik pożądania”, jednak długotrwałe napięcie, brak snu, lęk i zmęczenie mogą istotnie ograniczać zainteresowanie seksem.
DHEA jest prekursorem hormonów steroidowych, ale suplementacja nim nie stanowi uniwersalnej metody poprawiania libido. W przypadku kobiet dane dotyczące systemowego DHEA nie potwierdzają jego skuteczności w leczeniu obniżonego pożądania. Podobnie oksytocyna uczestniczy w zachowaniach społecznych i więzi, jednak określanie jej jako prostego „hormonu miłości” nie oddaje złożoności procesów odpowiadających za pożądanie.
Znaczenie mają także leki a libido – szczególnie niektóre antydepresanty, leki przeciwpsychotyczne czy preparaty stosowane w chorobach przewlekłych.
Diagnostyka i poprawa libido poprzez równowagę hormonalną
Diagnostyka hormonalna libido powinna wynikać z objawów i wywiadu, a nie polegać na wykonywaniu wszystkich dostępnych oznaczeń. U mężczyzny z objawami niedoboru androgenów lekarz może zlecić poranny testosteron, a przy nieprawidłowym wyniku jego ponowne oznaczenie oraz – zależnie od sytuacji – LH, FSH czy prolaktynę.
U kobiet rutynowe oznaczanie szerokiego panelu hormonów przy samym spadku pożądania zwykle nie jest konieczne. Badania TSH, prolaktyny czy innych parametrów wykonuje się przede wszystkim wtedy, gdy wywiad lub dodatkowe objawy wskazują na możliwe zaburzenia endokrynologiczne.
Terapia hormonalna libido ma sens wtedy, gdy rozpoznano konkretną przyczynę wymagającą leczenia. Testosteronu nie powinno się stosować u mężczyzn z prawidłowym poziomem tego hormonu tylko po to, aby zwiększyć popęd. Podobnie estrogen nie jest uniwersalnym preparatem poprawiającym kobiece libido – może natomiast skutecznie leczyć wybrane objawy menopauzy, które utrudniają aktywność seksualną.
Jeżeli przyczyny obniżonego libido nie są oczywiste, warto uwzględnić również sen, przewlekły stres, zdrowie psychiczne, relację partnerską oraz stosowane leki. W zależności od objawów pomocna może być konsultacja z endokrynologiem, ginekologiem, urologiem lub seksuologiem.
